Het aangezicht communiceert belangrijke sociale informatie. Bij het eerste contact met anderen is het de plek bij uitstek om iemand als man of als vrouw te herkennen. Voor de transpersoon is niets belangrijker dan er voor de buitenwereld uit te zien, zoals men zich vanbinnen voelt.

Om te voorkomen dat de patiënt op het eerste zicht onmiddellijk als transpersoon wordt herkend, is het belangrijk dat bepaalde kenmerken in het gezicht worden aangepast waardoor het gezicht wordt herkend als dat van het andere geslacht. FFS of “faciale feminiserende chirurgie” is een term die een hele bundel van procedures omvat waarbij het mannelijke gezicht wordt vervrouwelijkt door vooral correcties aan de mannelijke schedel. Er zijn immers een aantal anatomische verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke gezichten en schedels.

Bij de meeste esthetische ingrepen willen patiënten hun uiterlijk verbeteren, maar willen vooral op zichzelf blijven lijken. Bij ingrepen ter faciale feminisatie wil de patiënt drastisch veranderen. In dit kader bestaan verschillende chirurgische ingrepen die deze kenmerken kunnen veranderen. FFS richt zich zowel op het aangezichtsskelet als op de weke delen (huid, spieren, bindweefsels) en omvat een hele reeks verschillende technieken die afkomstig zijn uit de kaakchirurgie en reconstructieve chirurgie, maar ook uit de plastische en esthetische chirurgie. We bespreken hieronder de mogelijkheden.

Het voorhoofd

Faciale feminisatie van het voorhoofd biedt de mogelijkheid tot verwijdering van de frontal bossing, het groter maken van de oogkassen en het hoger positioneren van de wenkbrauw alsook de wenkbrauw een vrouwelijke vorm geven. Tot slot kan het voorhoofd kleiner worden gemaakt door de haarlijn op te schuiven naar voren toe.

De kin

De vrouwelijke kin is puntiger, smaller en minder hoog dan de mannelijke kin. Bij faciale feminisatie kan de kin worden aangepast via een intra- orale toegang door middel van correctieve osteotomieen. Hierbij worden de losgemaakt botfragmenten verplaatst om deze vorm aan te passen en worden opnieuw gefixeerd met titanium plaatjes.

De kaakhoeken

De kaakhoek bij de man is meer prominent door een dikkere kauwspier die er aangrijpt, maar vooral door een meer uitgesproken beenderige structuur van de onderkaak op die plaats die zowel naar achter, naar onder en naar buiten toe uitgebreider is dan bij vrouwen. De kaakhoek kan verkleind worden door middel van correctieve osteotomieën waarbij het teveel aan bot wordt weggenomen.

Orthognatische chirurgie

Door een combinatie van een verplaatsing van de botstructuren van de boven – en onderkaak kunnen de volumes worden veranderd in het middenste en onderste derde van het gelaat. Deze veranderingen kunnen het middengezicht meer volume geven en het gezicht ronder maken. Bij deze ingreep wordt ook de kin minder prominent, worden de kaakhoeken minder uitgesproken en kunnen de bovenste fronttanden meer zichtbaar worden gemaakt.

De neus

De neus is bij de man meestal groter dan bij de vrouw. De neusrug is rechter en de hoeken naar het voorhoofd en naar de bovenlip toe zijn scherper. Bij correctie van het voorhoofd wordt de hoek tussen neus en voorhoofd reeds stomper gemaakt, en kan de hoek tussen neus en bovenlip ook stomper gemaakt worden door orthogantische chirurgie. Wanneer het effect op de neus van deze ingrepen te weinig blijkt te zijn, kan in tweede tijd een correctie van de neus worden uitgevoerd waarbij de neus kleiner wordt gemaakt, de neusrug wat minder prominent en de tip wat meer naar boven wordt gezet.

De jukbeenderen

Vrouwen hebben meestal iets prominentere jukbeenderen dan mannen maar het corrigeren van de jukbeenderen alleen heeft geen erg grote feminiserende invloed. Prominente jukbeenderen worden zowel bij vrouwen als bij mannen attractief bevonden en worden vooral hiervoor uitgevoerd.

Bovenstaande ingrepen worden uitgevoerd zonder zichtbare littekens als gevolg.

Reductie van de adamsappel

Indien de transvrouw een uitgesproken adamsappel heeft, kan deze worden gereduceerd via een ingreep. De adamsappelcorrectie is een eenvoudige operatie waarbij een naar voren uitstekende en opvallende adamsappel wordt gecorrigeerd via een klein sneetje dwars over de adamsappel. Hierdoor worden de verhoudingen in de hals geharmoniseerd en ontstaat er een betere halscontour. Het litteken is klein en bijna onzichtbaar, omdat de halshuid over het algemeen mooi geneest. De ingreep kan plaatsvinden in combinatie met de stemverhogende ingreep en of in combinatie met FFS. Let op: indien een stemverhogende ingreep gewenst is, wordt aangeraden de adamsappelreductie niet vòòr de stemverhogende ingreep te laten  plaatsvinden.

Meestal verricht men tijdens faciale feminisatie chirurgie een combinatie van procedures, afhankelijk van wat nodig is om het gezicht van de patiënt een vrouwelijker uitzicht te geven. De hele ingreep duurt normaal gesproken tussen de 4 en 8 uur, afhankelijk van de uitgebreidheid van de operatie. Er wordt geadviseerd om na een faciale feminisatie operatie 1 tot 2 nachten in het ziekenhuis te blijven.

Wim Verhaeghe