Transpersonen identificeren zich niet, of slechts gedeeltelijk, met het geslacht dat hen werd toegewezen bij geboorte. Transmannen voelen zich meer mannelijk dan vrouwelijk, transvrouwen voelen zich meer vrouwelijk dan mannelijk. Sommige personen voelen zich echter even veel of even weinig mannelijk dan vrouwelijk: deze personen noemen we ‘gender non-conform’ of ‘non-binair’. Net zoals de term ‘transgender’, is ook de term ‘non-binair’ een parapluterm: er zijn verschillende soorten en termen voor personen die zich identificeren met een gender dat buiten de binaire man/vrouw opdeling valt. Een recente studie toont aan dat in Vlaanderen zo’n 4,1% van de personen geboren als vrouw en 1,8% van de personen geboren als man een ‘genderambivalente’ genderidentiteit zou hebben, en zich dus even veel of weinig identificeert als mannelijk en vrouwelijk (Van Caneghem et al., 2015). De helft van de transrespondenten in het onderzoek van het European Union Agency for Fundamental Rights identificeert zich als ‘gendervariant’, ‘queer’ of ‘anders’, en valt dus buiten de binaire gendercategorieën (FRA, 2014). Het aantal gender non-conforme of non-binaire personen is dus waarschijnlijk nog hoger dan het aantal transpersonen dat wel binnen het binaire systeem past.

Ook non-binaire personen kiezen soms voor lichamelijke aanpassingen om lichaam en genderidentiteit in overeenstemming te brengen. Anderen geven met kledij, haartooi en andere kenmerken uiting aan hun genderexpressie. Ook hier weer geldt dat wat een persoon nodig acht om de incongruentie tussen lichaam of uiterlijk en genderidentiteit te verminderen een hoogst persoonlijke keuze is, die sterk verschilt van persoon tot persoon. Hoe non-binaire personen zichzelf benoemen loopt ook sterk uiteen: termen die vaak gebruikt worden onder andere ‘(gender)queer’, ‘a-gender’, ‘bigender’, ‘genderfluïde’, ‘androgyn’, ‘polygender’, ‘genderneutraal’. Sommige non-binaire personen rekenen zichzelf onder de noemer ‘transgender’, anderen niet.

Vragen hoe een persoon zich identificeert en welke terminologie en voornaamwoorden die prefereert is een respectvolle manier om rekening te houden met personen met een non-binaire genderidentiteit.

Problemen

Transpersonen die niet binnen de binaire gendercategorieën passen, ervaren nog andere problemen dan transpersonen die zich wel duidelijk als man of vrouw identificeren. Een Schotse studie wees uit dat veel non-binaire personen plaatsen zoals openbare toiletten en sport faciliteiten vermijden wegens hun genderidentiteit (Scottish Trans Alliance, 2016). Non-binaire personen blijven nog meer dan binaire transpersonen onzichtbaar in de samenleving. Over het algemeen is er nog weinig kennis en begrip rond gender non-conformiteit. Hierdoor krijgen non-binaire personen vaak te maken met geweld, pestgedrag en discriminatie. Dit heeft zware gevolgen voor hun gezondheid.

Ook met betrekking tot praktische zaken botsen non-binaire personen op problemen: bij de meeste administratieve procedures wordt iedereen verplicht om mannelijk of vrouwelijk als identificatie te kiezen. Een juridische erkenning van non-binaire personen bestaat in de meeste landen nog niet. Een oplossing zou kunnen zijn om een derde categorie te creëren, ‘x’ of ‘andere’, maar dit idee werd niet opgenomen in de nieuwe Transwet die in voege ging op 1 januari 2018. Ook onze Nederlandse taal is nog niet aangepast aan non-binaire genderidentiteiten: we kennen momenteel enkel de mannelijke en vrouwelijke aanspreekvorm. Activisten pleiten voor nieuwe termen: een alternatief dat wordt geboden voor hij/hem/zijn en zij/haar/haar is ‘die’, ‘hen’ en ‘hun’.

Judith Van Schuylenbergh