Naaste familieleden kunnen ook betrokken worden bij de begeleiding gedurende het transitieproces. Niet enkel de transgender persoon zelf gaat immers in transitie, maar het hele gezin. De partner of ex-partner kan ondersteuning voor de eigen emoties nodig hebben, en ook als de transgender persoon kinderen heeft is het sterk aan te raden deze te betrekken. Ook ouders of de voogd van (jonge) trans personen kunnen een heleboel vragen hebben wanneer hun kind gender non-conform gedrag vertoont of uit dat diens genderidentiteit anders is dan verwacht.

Kinderen van trans personen

Kinderen voelen gemakkelijk aan dat een ouder worstelt met iets. Ze voelen bijvoorbeeld spanningen in het gezin of vangen een discrete telefoon op, maar gaan niet actief vragen wat er aan de hand is. Daarom is het belangrijk een kind tijdig te informeren. Transgender ouders zoeken vaak naar de juiste manier en het juiste moment om de kinderen in te lichten. Kinderen verwerken informatie op een andere manier afhankelijk van de leeftijd. Wanneer kinderen ingelicht worden wat er met de ouder aan de hand is kan dat voor heel wat vragen zorgen. Het is erg belangrijk dat deze ook beluisterd en beantwoord worden.

Onderzoek toont aan dat de transitie van één van beide ouders op zich geen nefaste gevolgen heeft voor het kind (Dierckx et al., 2015). Wanneer beide ouders echter (nog) niet op één en dezelfde lijn staan rond het transgender zijn van één van de ouders, kan het kind verwikkeld geraken in loyaliteitsconflicten. Deze soort conflicten hebben mogelijk wel een nefaste invloed op de verdere ontwikkeling van het kind. Hier vind je tips rond hoe een kind informeren dat iemand in de familie transgender is.

Partners en ex-partners

Een partner kan op verschillende manieren en op een verschillend moment in de relatie te weten komen wat er bij de transgender partner leeft, bijvoorbeeld in het begin van de relatie, of pas na 10 jaar. Het nieuws kan ook op verscheidene manieren binnenkomen. Bij sommige partners slaat het in als een bom, bij andere leidt het tot een opluchting. Meestal is het geen neutrale gebeurtenis binnen een relatie. Zoals met andere belangrijke onthullingen binnen relaties, zal het nieuws waarschijnlijk eerder als een shock komen wanneer de partner dit pas na jaren te weten komt. Het kan voor een partner soms moeilijk zijn om te beslissen wat men ervan denkt wanneer men dit nieuws hoort. In een relatie zijn waarin een partner zich uit als transgender kan dan een uitdaging zijn (Israel, 2005). Voor anderen kan, zelfs na een jarenlange relatie, het nieuws dat de partner transgender zijn ook positief onthaald worden, wanneer het kan helpen om dingen te verklaren waar men eerder geen verklaring voor had binnen de relatie. Het nieuws kan ook voor opluchting en bevrijding zorgen, zowel voor de partner als voor de transgender persoon.

‘Wat betekent het om transgender te zijn?’ ‘Hoe lang loop je al met deze gevoelens?’ ‘Waarom heb je dat niet eerder verteld?’ ‘Gaat dit weer weg?’, ‘Hoe gaan we dit aan de kinderen vertellen?’ zijn maar enkele van de vele vragen waarmee men kan zitten als partner. Wanneer de trans persoon reeds langere tijd tekens van emotionele instabiliteit vertoonde, kan de coming out tot een gevoel van opluchting of rust leiden. Eens het uitgesproken is, is de trans persoon rustiger en kan de partner meer gericht emotioneel gaan ondersteunen.

De partner kan veel verschillende emoties doormaken:

  • Ongeloof, omdat men dit nooit had verwacht van zijn partner, men dacht die toch te kennen.
  • Bedrogen: omdat men zich de vraag stelt waarom men hiervan niet eerder op de hoogte werd gebracht.
  • Ontreddering: men heeft totaal geen controle over de zaken. Hoe zal dit evolueren, waartoe leidt het?
  • Angst: misschien betekent dit wel het einde van de relatie?
  • Schaamte: men is bevreesd wat de omgeving hiervan zal zeggen.
  • Schuld: wat heb ik verkeerd gedaan zodanig dat het hiertoe heeft geleid?
  • Verlies van zelfvertrouwen: ben ik dan niet meer vrouw/man genoeg?
  • Kwaadheid: waarom overkomt ons dit?
  • Verwarring: betekent in deze relatie blijven dat ik hetero/holebi ben?
  • Verwaarloosd: doen mijn gevoelens er niet toe? Mijn zorgen worden niet gehoord
  • Opluchting: dit vormt een antwoord op vele vragen die ik had
  • Blijdschap: begrijpen dat er een einde komt aan het lijden van de partner kan een positief gevoel zijn
  • Nieuwsgierigheid: de partner kan benieuwd zijn naar het gedachtenproces van de transgender persoon, maar soms is het moeilijk voor de transgender partner om de gevoelens in woorden te omschrijven
  • Bezorgdheid: partners weten dat transgender zijn uitdagingen kan meebrengen, sommige partners zijn bezorgd om de veiligheid van hun partner

Partners die besluiten samen te blijven tijdens de transitie, moeten soms leren leven met onzekerheid: ze zijn vandaag nog samen, maar weten niet wat de toekomst zal brengen wanneer de transitie verder vordert. Ze kunnen het gevoel hebben dat hun relatie wordt op de proef gesteld. Het gevoel krijgen dat rekening wordt gehouden met hun gevoelens en met hun tempo, en het voeren van een open communicatie zijn twee aspecten die een gunstige invloed hebben op de relatie. Vaak worstelen partners met hun nieuwe sociale label: ze worden door de buitenwereld noodgedwongen in het hokje van holebi of hetero geplaatst, zonder dat ze zichzelf noodzakelijk zo definiëren. Daarom is het belangrijk om partners van transgender personen ook ondersteuning te bieden. Op die manier hebben ze zelf ook de ruimte om de eigen gevoelens rond de transitie van hun partner te verwerken.

Soms ervaren partners zo’n sterke negatieve emoties dat dit leidt tot de beslissing om de relatie te beëindigen. Sommige partners slagen er niet in om het verlies van de man of vrouw van wie ze hielden te aanvaarden, of verkiezen ze toch een mannelijke of vrouwelijke romantische en seksuele partner (Israel, 2005; White & Ettner, 2004). Effectieve en tijdige ondersteuning voor partners kan de kans dat het koppel samen blijft doorheen en na transitie vergroten (Dierckx et al., 2019).

In de begeleiding van partners is het belangrijk hun gevoelens te erkennen en hen te laten spreken vanuit hun perspectief in de transitie. Tijdens de transitie nemen partners vaak de ondersteunde en zorgende rol op waardoor hun gevoelens naar de achtergrond worden geschoven. Een rolconflict tussen hun rol als romantische partner, de eventuele rol als co-ouder, en de rol als transgender bondgenoot kan invloed hebben op het aanvaardings- en aanpassingsproces van de partner en de uitkomst van de relatie (Dierckx et al., 2019). Soms hebben partners het gevoel dat de transgender partner wel wordt gesteund en aangemoedigd bij diens coming out, terwijl hun eigen gevoelens van verwarring en rouw worden verwaarloosd of niet door anderen worden aanvaard. Bied naast koppeltherapie ook individuele therapie aan voor de partner.

Partners en ex-partners kunnen ook terecht bij het Partnerproject van het Transgender Infopunt voor praatavonden of één-op-één lotgenotencontact.

Ouders

Gender non-conform gedrag is deel van de ontwikkelingsfasen van kinderen en gendervariant gedrag van kinderen leidt niet automatisch tot het later transgender zijn. Ouders kunnen geïnformeerd of zich bewust worden van het gender non-conform gedrag van hun kind of diens transgender identiteit op elke leeftijd. Hun reactie en mogelijke nood aan ondersteuning zullen verschillen afhankelijk van de leeftijd van hun kind en hun eigen processen als ouder.

Ouders van hele jonge kinderen weten soms niet goed hoe ze moeten reageren als hun kind gendervariant gedrag en/of –gevoelens vertoont. Ze weten niet of ze dit gedrag best gewoon laten zijn, of net moeten verbieden, en vanaf welk punt ze best een hulpverlener raadplegen. Indien het kind nog zeer jong en volop in ontwikkeling is, wordt aangeraden het gendervariant gedrag van het kind niet te negeren of te stimuleren, maar te erkennen, en zeker niet te verbieden. Uit de praktijk is gebleken dat een verbod door de ouders op bijvoorbeeld bepaalde kledij, speelgoed of activiteiten het gender non-conforme gedrag meestal wel openlijk doet verdwijnen, maar dat het verlangen meestal blijft, wat kan leiden tot een slechtere mentale gezondheid. Kinderen die het gevoel hebben dat ze een deel van zichzelf moeten verstoppen of onderdrukken kunnen te maken krijgen met angst, depressie, verlies van zelfvertrouwen, en lastig reageren als resultaat. Anderzijds verschilt het mentaal welzijn van transgender kinderen die worden gesteund in hun identiteit niet significant van het mentaal welzijn van hun cisgender leeftijdsgenoten (Olson et al., 2016). Familiale ondersteuning is cruciaal voor de mentale gezondheid van jongeren. Thuis hoort voor kinderen een veilige plek te zijn waar men vrij kan leven en de volledige steun heeft van ouders, broers en zussen.

Voor sommige ouders is psychosociale begeleiding of contact met andere ouders in dezelfde situatie nuttig bij het omgaan met mogelijke negatieve reacties ten opzichte van hun kind. Ouders kunnen negatieve reacties krijgen vanuit hun eigen sociale omgeving of vanuit de school van hun kind. Ook ouders kunnen nood hebben aan ondersteuning om om te gaan met deze ervaringen en de emoties die ermee gepaard gaan. Op school is een rolwisseling soms niet meteen het beste advies of vereist dit wat planning, afhankelijk van de leeftijd en de ondersteuning van het kind. Het welzijn van het kind moet centraal staan in deze beslissingen. Ook om met de eigen emoties en processen van rouw, zorgen over de toekomst en het welzijn van het kind en reacties van broers, zussen en familie om te gaan kan psychologische begeleiding voor ouders nuttig zijn. Ouders kunnen ook relatieproblemen ervaren wanneer de ouders niet op één lijn staan over de situatie van hun kind.

Ook broers en zussen kunnen verschillen in de manier waarop ze omgaan met de situatie. Ze kunnen het gevoel hebben dat hun eigen noden minder belangrijk zijn dan die van hun transgender broer of zus, of dat ze extra moeite moeten doen om de last op hun ouders minder zwaar te maken. Ze kunnen zich ook schamen om geassocieerd te worden met hun transgender broer of zus, zelf gepest worden of tussenkomen wanneer hun broer of zus wordt gepest. Het is daarom belangrijk om ervoor te zorgen dat broers en zussen van transgender kinderen ook de nodige aandacht en ondersteuning krijgen tijdens het transitieproces.

Steun voor ouders

Op de website www.gendervonk.be vinden ouders tips en tools om hun gendervariant of transgender kind te ondersteunen.  Ouders die graag met andere ouders willen praten of hen ontmoeten, kunnen contact opnemen met Berdache België, de groep voor ouders van trans personen.