Geslachtshormonen spelen een belangrijke rol in de regulering van botvorming en behoud van botmassa door zowel directe effecten ter hoogte van het bot als indirecte effecten, zoals door veranderingen in lichaamssamenstelling.  Daarnaast spelen nog tal van andere factoren een rol zoals genetische achtergrond, BMI, roken, alcohol, medicatie, endocrinologische afwijkingen enz.

Osteoporose risico in transvrouwen

Een recente studie toonde dat transvrouwen reeds voor de start van de hormonale behandeling een lagere botmassa en hogere frequentie van osteoporose hadden, mogelijks te wijten aan verminderde fysieke activiteit, minder spierkracht en lagere vitamine D spiegels (Van Caenegem et al., 2013).  Recente korte termijn prospectieve studies tonen aan dat tijdens de hormonale behandeling de botmassa doorgaans gehandhaafd blijft of zelfs een toename in botmassa wordt verkregen bij trans vrouwen (Van Caenegem et al., 2015).

Gekende risicofactoren voor osteoporose bij transvrouwen zijn het gebruik van anti-androgeentherapie of GNRH analogen zonder associatie van een adequate dosis oestrogenen of gonadectomie met gebruik van inadequate dosis oestrogenen.

Osteoporose risico in transmannen

De meeste studies bij transmannen tonen ofwel geen verandering ofwel een toename van in de botmineraaldichtheid tijdens hormonale behandeling (Van Caenegem et al., 2015b, Meriggiola et al., 2008; Mueller et al., 2010).

Screening guidelines

De meeste experts vinden het volgen van de botgezondheid en de preventie van osteoporose bij transpersonen is belangrijk (Van Caenegem & T’Sjoen, 2015; Hembree et al., 2009). Endocrine society guidelines  (Hembree et al., 2009) adviseren een actieve beoordeling van de risicofactoren voor osteoporose inclusief het (eerdere) gebruik van hormonale therapie (met als voornaamste risico het gebruik van antiandrogenen of GNRH analogen). Therapietrouw van de hormonale behandeling is tevens van groot belang, vooral na gonadectomie. Gebaseerd op dit risicoprofiel en de beoogde therapie kan een botdensitometrie worden uitgevoerd.

Katrien Wierckx